Bespiegelingen over een kunstenmunt

Evi Swinnen

22 Nov 2019

Dit artikel verscheen eerder op Rekto:Verso. Evi Swinnen is coördinator van Timelab, stichtend lid van Muntuit.

Wie weet is niet zozeer méér geld, maar wel ánder geld een oplossing voor de wankele financiële positie van kunstenaars en cultuurwerkers?

In Kenia hielp die gedachte alvast veel landbouwdorpen een heel nieuwe adem te vinden. Met dank aan de Bangla-Pesa, een gemeenschapsmunt met een vervaldatum. Kan die ook de kunsten hier inspireren? Evi Swinnen van Timelab in Gent in dialoog met bedenker Will Ruddick in Kenia.

Will Ruddick woont al tien jaar nabij Nairobi en is nog steeds de manager van de Bangla-Pesa, in omloop in verschillende Keniaanse dorpen. De Bangla-Pesa bestaat sinds 2013 en wordt gebruikt door meer dan 1200 ondernemingen en scholen. Het zou de munt zijn met de meeste impact in zijn soort: hij zorgt er bijvoorbeeld voor dat meer kinderen langer naar school kunnen, omdat hun ouders voortaan wél het schoolgeld kunnen betalen. Boeren maakt hij dan weer minder onderhevig aan de effecten van slechte oogsten. De positieve balans op de lokale handel is overduidelijk.

Maar wat precies maakt de Bangla-Pesa zo bijzonder, vroeg Evi Swinnen zich af. Als coördinator van het Gentse experimentele stadslabo Timelab is ze op zoek naar een manier om de kwetsbare positie van de kunstenaar duurzamer en veerkrachtiger te maken. Veel kunstenaars werken projectmatig en flexibel, reizen vaak van stad naar stad en hebben weinig inkomenszekerheid. Allemaal stressfactoren die hen vatbaar maken voor burn-outs of sociaal isolement.

Stel dat we een gemeenschapsmunt in de kunstenwereld introduceren, hoe zou die eruit kunnen zien? Wie kan deelnemen, waar moeten we rekening mee houden en welke impact zou dat hebben? Zouden kunstenaars er, samen met een netwerk van kunstenorganisaties, een ommezwaai mee kunnen maken naar een veiliger en minder risicovol leven?

Het zijn vragen die bij Timelab niet zomaar uit de lucht komen vallen. Sinds 2017 doen Swinnen en co onderzoek naar hoe de kunsten kunnen experimenteren met ‘de commons’. Commons zijn gedeelde immateriële en materiële hulpbronnen (zoals lucht of water, maar ook een publiek park of een lange gedeelde traditie), die worden onderhouden en beheerd door een groep mensen volgens hun eigen spelregels.

Zo vormen de commons een derde domein naast de markt en de staat, waarmee ze nauw in wisselwerking gaan. Bevatten de commons de kiem van een ander economisch systeem, dat ons een uitweg kan bieden uit de druk van de heersende marktprincipes of de kwetsbare positie van de gesubsidieerde kunsten?

Vanuit die commons-gedachte doen dit jaar zes nieuwe residenten en acht vaster verbonden kunstenaars bij Timelab artistiek onderzoek naar kwesties zoals basisinkomen, internationale monetaire transacties, dubbele handelsverdragen, duurzame mobiliteit, documentatie, identiteit en nalatenschap. Zou ook een gemeenschapsmunt – zoals de Bangla-Pesa er één is – een manier kunnen zijn om commons en kunstenaars te verbinden, en ervoor te zorgen dat hun precaire situatie verbetert? Evi Swinnen videochatte erover met Will Ruddick.

Lees hier het volledige interview