Gemeenschapsmunten: klein gebaar van grote waarde

Simone Heinen en Sarah Duijts

16 Okt 2020

Dit artikel is gebaseerd op ons afstudeeronderzoek ‘Vermogen van Vrijwilligers’, waarmee wij, Simone Heinen en Sarah Duijts, onze bachelor Culturele Antropologie in Utrecht hebben afgesloten. Door middel van een kwalitatief onderzoek binnen het gemeenschapsmuntproject de Torekes in Gent, hebben wij gekeken naar hoe actief burgerschap op lokaal niveau wordt ervaren. Dit artikel behandelt een deelaspect van deze studie en gaat in op het gevoel van waardering dat ontstaat wanneer een gemeenschapsmunt wordt ingezet als beloning voor vrijwilligerswerk.

“Als je wilt meespelen in het reguliere arbeidscircuit, dan moet je talent hebben, doorzettingsvermogen en weten wat buitenspel is. Maar als je dat niet hebt en je bent voorbestemd om in de lagere, eigenlijk nog in het café voetbal te spelen, dan speel je niet mee in het arbeidscircuit, dan voldoe je niet. En hetgeen wat wij aanbieden, is het drankbonnetje na uw voetbalmatch in het cafévoetbal. Dus dat je toch nog een drankbonnetje krijgt voor de negentig minuten dat je komt opdagen, terwijl dat ze in de hogere klassen daar wel maandelijks geld voor verdienen.” - Voetbalmetafoor waarmee een voormalig wijkregisseur verduidelijkt hoe gemeenschapsmunten de inzet van vrijwilligers waarderen, en hoe dat in het huidige geldcircuit niet tot amper wordt gedaan.

Het belang van vrijwilligerswerk (h)erkennen

Tijdens onze participatie in het Torekesproject is naar voren gekomen dat het waarderen van vrijwilligerswerk door middel van een gemeenschapsmunt de vrijwilligers zelf het gevoel geeft dat hun inzet wordt erkend. Deze erkenning laat voor hen zien dat vrijwilligerswerk ook, net als regulier werk, van belang is in de samenleving.

“Ik zou mij niet kunnen bedenken dat ik vanaf nu in mijn zetel zit. Je moet toch iets leuks doen en ja, als je werkt maak je deel uit van de maatschappij. Als je niet meer werkt, en ik heb dat gevoel gehad, maak je plots niet meer deel uit van de maatschappij. Dat is natuurlijk niet waar, maar het is wel… de maatschappij zit zo in elkaar.” – Renske, gepensioneerde vrijwilliger

Renske doet vrijwilligerswerk in Gent binnen het Torekesproject. Voor haar geleverde inzet ontvangt zij de gemeenschapsmunt de Torekes. Binnen de maatschappij waar zij over praat komt er steeds meer nadruk te liggen op mensen die actief meedoen. Iedereen wordt verwacht naar vermogen te participeren. Dit kan op het gebied van regulier, betaald werk, wat over het algemeen de manier is die men toepast, maar de samenleving legt vandaag ook een grote nadruk op onbetaalde werkvormen zoals vrijwilligerswerk. Hierdoor wordt van (niet-)werkenden ook steeds meer maatschappelijke participatie verwacht. In die mate dat men kan spreken van een participatieplicht om als actieve burger gezien te worden.

Echter, omdat betaald werk nog de norm is, wordt werkloosheid beschouwd als abnormaal. Er ontstaat een kloof tussen de werkende, ofwel ‘ideale’ burger en de passieve, daardoor problematische ‘ander’ die niet op deze reguliere manier aan de verwachtingen van actief burgerschap voldoet. En waardoor een werkloze burger die wél vrijwilligerswerk uitvoert, alsnog als de problematische ‘ander’ wordt gezien, ondanks dat hij/zij meedoet naar vermogen. Vrijwilligerswerk krijgt nog niet dezelfde waarde toegekend als betaald, regulier werk, terwijl een ‘actieve samenleving’ zonder vrijwilligers niet zou functioneren.

Gemeenschapsmunten dragen bij aan een gevoel van waardering

Gemeenschapsmuntprojecten worden onder andere ingezet om deze minder reguliere werkvormen zoals vrijwilligerswerk wél te waarderen. Dit wordt door de vrijwilligers opgemerkt: zo ziet bijvoorbeeld arbeidsongeschikte vrijwilliger Gerrit het krijgen van de munt voor zijn vrijwilligerswerk als “een teken van appreciatie”, evenals gepensioneerde vrijwilliger Roos: “Voldoening uiteraard, je voelt dat je gewaardeerd wordt.” Hierdoor symboliseert de gemeenschapsmunt dus de waardering van de geleverde bijdrage aan de wijk.

Ook voor Karin, die naast dit vrijwilligerswerk ook een reguliere baan heeft, geldt dit: “Het is een fijne waardering”, legt zij uit wanneer we vragen naar haar beleving van de munt op het moment dat wij die van haar ontvangen. Wij hebben een ochtend met haar en andere vrijwilligers meegedraaid en gezamenlijk de straten in de wijk opgeruimd. Wanneer wij doorvragen, geeft Karin aan dat het ontvangen van deze waardering haar het gevoel geeft dat de Stad hun inzet erkent. De maatschappelijke status van een vrijwilliger die geen regulier werk heeft, kan positief veranderen doordat het de oorspronkelijke opvatting dat vrijwilligers minder belangrijk werk in de samenleving uitvoeren, kan hervormen.

Gemeenschapsmunten dragen volgens ons onderzoek bij aan een positiever beeld dat de vrijwilligers zelf hebben over de inzet die zij leveren. In het volgende blogartikel komt naar voren dat deze waardering één van de vier stimulansen is om mee te doen aan een gemeenschapsmuntproject.

Coverbeeld: Samenlevingsopbouw Gent